Eén jaar ‘Rusland zonder Poetin’

Zes mei, de “Mars der miljoenen”. © Novaja Gazeta / Anna Artem’eva

Zes mei, de “Mars der miljoenen”. © Novaja Gazeta / Anna Artem’eva

Op vijf december 2011, de dag na de Russische presidentsverkiezingen, trokken zo’n 5.000 Moskovieten hun bontjas en handschoenen aan om in het hart van de hoofdstad een gezamenlijke vuist te ballen naar het Kremlin. Op tien december kwam een tienvoud op straat, en vierentwintig december verzamelden om en bij de 120.000 mensen: ongezien sinds de val van de Sovjet-Unie. Een nieuw bewustzijn zag het levenslicht, er werd voor het eerst nagedacht over een mogelijk Rusland zonder Poetin.

Die protestbeweging viert deze maand dus zijn eerste verjaardag, maar van een echte beweging was zeker in het begin nog geen sprake. De nieuwe helden zijn figuren van allerlei slag en met uiteenlopende politieke overtuigingen.

Wie-is-wie

Hét gezicht van de buitenparlementaire oppositie is zonder twijfel Aleksej Navalny. De 36-jarige advocaat won respect, ergernis, maar in ieder geval bekendheid, dankzij zijn blog, waarop hij de corrupte praktijken blootlegt die Rusland verlammen en verzwakken. Time merkte hem op als een van de honderd meest invloedrijke mensen van 2012. Navalny bedacht het pseudoniem voor regeringspartij Verenigd Rusland, dat sindsdien een prominente plek kreeg in het lexicon van iedere Russische activist: de ‘partij van dieven en oplichters’.

Sergej Oedaltsov, een ietwat gevaarlijk uitziende maar erg charismatische man met een kale knikker, is de leider van het Linkse Front, een koepelorganisatie van enkele extreemlinkse jongerengroeperingen. Samen met zijn vrouw Anastasija staat hij bekend als ‘het revolutionaire koppel’. Oedaltsov werd al meer dan honderd keer gearresteerd voor het organiseren van illegale betogingen. Na de eerste protesten in december 2011 werd hij meteen gearresteerd en ging-ie in hongerstaking. Amnesty International doopte hem een gewetensgevangene – een twijfelachtige eer die ook Navalny en de vrouwen van Pussy Riot te beurt viel.

Daarnaast is er nog Ilja Jasjin, een jonge snaak en een van de leiders van de politieke oppositiebeweging Solidarnost (een niet mis te verstane verwijzing naar de Poolse vakvereniging Solidarność). Hij is het vriendje van Ksenija Sobtsjak, de dochter van de eerste postsovjetburgemeester van Sint-Petersburg, Anatoli Sobtsjak. Die man was de mentor van Poetin voor hij president werd en Poetin zou volgens kwatongen Ksenija’s peetoom zijn. Maar Ksenija, die tot voor kort bekend stond als Ruslands Paris Hilton, verbaasde vriend en vijand door haar imago van dom blondje van zich af te schudden en Poetin de rug toe te keren.

“Rusland zonder Poetin”

De directe aanleiding voor het plotse engagement bij zoveel Russen in december van vorig jaar, waren de parlementsverkiezingen op 4 december. Het werd al snel duidelijk dat die niet correct zijn verlopen, met in sommige regio’s onwaarschijnlijke monsterscores van bijna honderd procent voor de regeringspartij. De Russen zijn inventieve stembusfraudeurs, er wordt op alle mogelijke manieren gesjoemeld. Partijgetrouwen rijden met bussen van stad naar stad om meerdere  keren te stemmen met formulieren van niet opgedaagde kiezers, het zogenaamde ‘carrouselstemmen’, of bedrijfsleiders en fabrieksdirecteurs dwingen hun werkgevers voor de juiste kandidaat of partij te stemmen. Ook zijn er de zogenaamde ‘dode zielen’: mensen die allang gestorven zijn, maar toch komen stemmen.

Op de barricaden staan liberale democraten zij aan zij met extreme nationalisten en oerconservatieve Orthodoxen. Het is een bont allegaartje bij wie er vooral eensgezindheid bestaat rond de gezamenlijke eis van eerlijke verkiezingen en een ‘Rusland zonder Poetin’. Maar het succes van de decemberbetogingen nam gestaag af en er werd meer en meer overgegaan op ludieke acties, waarbij bijvoorbeeld een kring van mensen met witte lintjes (het symbool van het protest, volgens Poetin “een soort condoom”) werd gevormd op de ring rond Moskou.

In april vond de beweging kortstondig een nieuwe voedingsbodem in Astrachan, een stad aan de Kaspische Zee. Daar was op vier maart naast een president ook een nieuwe burgemeester gekozen, maar niet op een eerlijke manier. Oleg Sjejin, de uitdager van regeringspartijlid Michail Stoljarov, trok de aandacht van de nationale pers door in hongerstaking te gaan. Navalny en zijn kornuiten trokken erheen, dagenlang werd actie gevoerd. Maar na veertig dagen gaf Sjejin op. Hoewel de onregelmatigheden zelfs door de Kiescommissie werden erkend, behield Stoljarov de sjerp.

Geen luisterend oor

Toegevingen van de heersende macht aan de oppositie zijn dan ook nergens te bespeuren. Poetin spreekt zich zelden uit over wat zijn tegenstanders roepen, meestal negeert hij de acties compleet. Maar achter de muren van het Kremlin wordt onophoudelijk gebroed op plannen om het weerwerk de kop in te drukken.

Ten eerste is er Poetins persoonlijke jeugdbeweging Nasji (De onzen – minstens even patriottisch in het Russisch als in het Nederlands). Deze groep ultranationalistische jongeren wordt ook wel beschouwd als de officieuze knokploeg van het Kremlin en staat altijd paraat om moeder Rusland te beschermen voor de ‘oranje pest’ – verwijzend naar de Oranjerevolutie in buurland Oekraïne in 2004. Daar won zittend premier Janoekovitsj de verkiezingen, maar na massale protesten ten gevolge van grootschalige fraude, werd de tweede ronde nietig verklaard. Bij een hernieuwde tweede ronde won de prowesterse kandidaat Viktor Joesjtsjenko overtuigend. Tegenstanders van de kleurenrevoluties in Oekraïne (2004) en Georgië (2003) beweren graag dat de Verenigde Staten, met zakenman en filantroop George Soros op kop, een hand hebben in de opstanden. Ook in Rusland wordt de oppositie er steevast van beschuldigd door de Amerikanen gesteund te worden in de strijd tegen Poetin. De definitie van hoogverraad werd gewijzigd en zo vaag gedefinieerd, dat contact met buitenlanders of gewoon een afwijkende mening tot lange celstraffen zou kunnen leiden.

De Nasjijeugd zet vaak grote pro-Kremlin betogingen op poten en rekruteert daarbij jongeren uit de provincie, die met bussen naar de hoofdstad worden gevoerd. Verder helpen ze met het ‘carrouselstemmen’ en zijn ze de vermoedelijke daders van scatologische pesterijen waarbij de auto’s van oppositieleden betrokken zijn en zouden zij de bestuurders zijn van vliegende plastieken penissen bij oppositierally’s.

Naast zijn eigen jeugdbeweging heeft het Kremlin ook de meeste media in zijn zak. Zo was NTV tijdens het vroege postsovjettijdperk een van de eerste onafhankelijke televisiestations en droeg de zender de waarheid hoog in het vaandel, ook al was die kritisch en ongunstig voor het heersende regime. De zender kaartte in 2000 bijvoorbeeld nog de vermeende verantwoordelijkheid van de Federale Veiligheidsdienst FSB aan in de reeks gruwelijke bomaanslagen op vier flatgebouwen in drie verschillende Russische steden. Die zouden officieel gepleegd zijn door Tsjetsjeense rebellen en vormden de aanleiding voor de tweede Tsjetsjeense oorlog.

Maar na een inval van de FSB en financiële strubbelingen als gevolg, kwam het tv-station in handen van de staatsbeheerde gasgigant Gazprom en kon het zijn onafhankelijke positie niet langer handhaven. In maart zond NTV de reportage “Anatomie van het protest” uit. Hierin worden de organisatoren van het protest ervan beschuldigd mensen te betalen en voedsel uit te delen in ruil voor hun talrijke opkomst – een praktijk die Poetin overigens zelf niet schuwt. Bloggers en journalisten konden al snel bewijzen dat de beelden vóór de betoging geschoten werden en dat de zogezegde betogers via het internet werden geronseld. Maar of ze nu worden rechtgezet of niet, zulke beschadigingcampagnes missen vaak hun doel niet buiten de grote steden, waar de staatstelevisie voor vele mensen de enige bron van informatie is.

De arm der wet

Misschien wel het sterkste wapen van Poetin is de arm der wet die graait in de portefeuilles van zowel de demonstranten als de organisatoren. Begin juni werd een wet goedgekeurd waardoor het meelopen in een niet goedgekeurde betoging grote financiële risico’s met zich meebrengt. Betogers riskeren boetes tot 1.000.000 roebel (zo’n 25.000 euro, 200 keer meer dan vroeger) en de organisatoren zelfs tot 1.500.000 roebel, of 37.500 euro. Deze draconische maatregel impliceert dat deelnemen aan een optocht een zwaarder misdrijf is dan afpersing met geweld – een boete hiervoor wordt door juridische experts van Novaja Gazeta geschat op een half miljoen roebel. De Kremlinkritische krant reageerde laconiek dat het goedkoper is een agent te besmetten met een SOA, dan mee te lopen in een betoging.

De oppositie bedacht dan maar een plan om op straat te kunnen blijven komen. De Nationale Reservebank van de Russische bankier en mediamagnaat Aleksandr Lebedev wilde een soort anticorruptiebetaalkaart uitbrengen, waarbij één procent van elke transactie zou worden overgemaakt aan RosPil, Navalny’s anticorruptiefonds. Maar Lebedev, die naast eigenaar van de Britse Evening Standard en The Independent, ook de Kremlinkritische krant Novaja Gazeta bezit, voelde zich sinds de herverkiezing van Poetin meer en meer geviseerd. Na een inval van de geheime dienst en een doorlichting door de centrale bank, werd zaken doen in Rusland almaar moeilijker. Uiteindelijk trok hij zijn handen af van het hele plan.

De oppositie moet zich echter niet enkel om geld zorgen maken. Op 6 mei, aan de vooravond van Poetins inauguratie, werd de ‘Mars der miljoenen’ georganiseerd. Met een opkomst van enkele tientallen duizenden Moskovieten werd de betoging een groot succes, gezien het immer dalende aantal mensen dat op straat kwam. Met enkele honderden arrestanten werd het ook voor de politie een succes.

Vandaag worden één voor één 6 mei-betogers aangepakt. Vorige maand werd Maksim Loezjanin veroordeeld tot vier en een half jaar in een strafkolonie. De 36-jarige man is de eerste van achttien beschuldigden die aan de beurt komt. Hij kreeg het op 6 mei aan de stok met enkele agenten en pleitte schuldig aan het deelnemen aan ‘massale onrust’ die dag. Met zo’n zware straf voor een man die zich coöperatief opstelt, schuld bekent en spijt betuigt in een zaak waarbij niemand echt zwaar gewond geraakte, wordt een niet mis te verstaan precedent geschapen voor de andere beschuldigden in de 6 mei-zaak.

Bovendien blijven ook de kopstukken van het protest niet gespaard. Sergej Oedaltsov was de hoofdrolspeler in een tweede “Anatomie van het protest”, waarin korrelige verborgen camerabeelden Oedaltsov tonen in gesprek met  Givi Targamadze, een van de leiders van de Georgische Rozenrevolutie in 2003. Een reeks opstanden bracht president Sjevardnadze ten val, waarna oppositieleider Micheil Saakasjvili tot president werd gekozen. Oedaltsov wordt nu beschuldigd van het plannen van terroristische aanvallen en riskeert een celstraf tot tien jaar.

Leonid Razvozzjajev, die samen met Oedaltsov in de video te zien is, vluchtte na de NTV-reportage het land uit naar Oekraïne. Naar eigen zeggen werd hij door gemaskerde mannen hardhandig terug naar Rusland gevoerd, waar hij in een kelder mishandeld en bedreigd werd en uiteindelijk gedwongen een geciteerde schuldbekentenis tekende, vooraleer hij aan de politie werd uitgeleverd.

Het net lijkt zich meer en meer te sluiten nu Navalny, na een eerdere beschuldiging van verduistering, er ook van wordt verdacht samen met zijn broer 1,4 miljoen euro gestolen te hebben in verschillende zakendeals. Ook hij riskeert een celstraf van tien jaar. De beschuldiging werd vorige vrijdag openbaar gemaakt, de link met de geplande, niet goedgekeurde protestactie de dag erna, lijkt voor de hand liggend.

Verdeeldheid

Poetin wil de lont uit het protest halen door de leiders de cel in te draaien. Maar ook onderling ruziet de oppositie. Onlangs organiseerde de beweging zelf verkiezingen. Eerlijke verkiezingen, waaruit de Coördinerende Raad ontstond. Of de vertegenwoordigers de protesten ook in goede banen zullen kunnen leiden moet nog blijken, de achterban blijven mobiliseren wordt alvast een moeilijk karwei. De initiële euforie, gedrevenheid en het optimisme waarmee de Russen telkens weer op straat kwamen is ver zoek. Niet iedereen kan het zich permitteren fulltime demonstrant te zijn. Voormalig vrederechter en activiste Joelija Sazonova kan zich niet blijven vinden in het streven naar vrijheid, nieuwe verkiezingen of het vrijlaten van politieke gevangenen: “We moeten waarschijnlijk een andere betekenis zoeken, een andere vorm. We kunnen niet elke keer opnieuw dezelfde handeling blijven uitvoeren, terwijl we weten dat die tot geen enkel resultaat leidt.”

De strijd voor eerlijke verkiezingen en het verzet tegen ‘de partij van dieven en oplichters’ blijkt een erg smalle basis te hebben. Navalny mag zich misschien wel op de borst kloppen dat hij de regering heeft kunnen aanzetten tot de aanpak van corruptie – op enkele weken tijd heeft de regering effectief enkele corruptieschandalen met veel vertoon aangepakt – het Kremlin lijkt daarmee vooral Navalny de wind uit de zeilen te willen nemen.

Een jaar geleden namen optimisten de woorden “Russische Winter” (naar analogie met de Arabische Lente) al in de mond, maar zover is het niet gekomen. Vladimir Poetin heeft zonder veel problemen zijn postjeswissel met Medvedev uitgevoerd, en de president zit steviger dan ooit in het zadel. De controle is verscherpt en in Rusland wordt schoon schip gemaakt – het  beste en meest bekende voorbeeld daarvan is het weinig benijdenswaardige lot van de meisjes van Pussy Riot.

Poetin heeft zich de laatste maanden meer een Sovjetaura aangemeten, waarbij een mysterieus stilzwijgen heerst rond de gezondheidstoestand van de leider – Poetin was enkele weken buiten strijd door een judo-ongeluk, en daagde onder andere niet op voor zijn jaarlijks gesprek met de Russische burgers op de staatstelevisie – en de herinvoering van de Sovjeteretitel ‘Held van de Arbeid’. De relatie met de Verenigde Staten staat op springen nu de Amerikanen de Magnitski-wet hebben ingevoerd, die sancties inhoudt tegenover Russische functionarissen die betrokken waren bij de dood van de Sergej Magnitski.  De jurist Magnitski, die grootschalige corruptie bij de overheid had aangekaart, overleed in 2009 in de gevangenis, waarschijnlijk aan de gevolgen van zware mishandeling en het ontbreken van medische zorgen. Moskou laat zich door de V.S. niet de les spellen en reageert met een wraakwet die Amerikaanse burgers verbiedt Russische kinderen te adopteren. Reden: de Amerikanen zouden de mensenrechten niet respecteren.

De golf van protesten die sinds een jaar over Rusland trekt, heeft weinig concrete resultaten opgeleverd. Maar er heeft zich wel een mentaliteitsverandering voorgedaan bij vele Russen. Het volk is niet langer bang om op straat te komen. Poetins inaugurele rit door een hermetisch afgesloten en volledig ontruimd Moskou en het verbod op de betoging van afgelopen zaterdag, tonen veeleer dat het Kremlin loopt te zweten.


Meer weten:

Advertenties

De ontvoering van Leonid Razvozzjajev en de resonantie van 6 mei

Ontvoerd in Kiëv, vastgebonden aan handen en voeten met een kap over het hoofd in een minibus over de Russische grens gevoerd. Onder bewaking van Russische onbekende, gemaskerde mannen naar Moskou gereden, in een kelder gegooid, ondervraagd en bedreigd. Niet het begin van de nieuwe 007 Skyfall, maar de twijfelachtige eer die Leonid Razvozzjajev op 19 oktober en de daaropvolgende dagen te beurt viel.

Een spotprent toont hoe Oekraïne Razvozzjajev ruilt voor een Russische gasfles. © Sergej Jolkin

Razvozzjajev is een Russische activist, lid van het (extreem)linkse Linkse Front en medewerker van Doemalid Ilja Ponomarjov. De bokser uit Siberië vluchtte het land uit nadat pro-Kremlinzender NTV een tweede Anatomie van het Protest had uitgezonden (cf. post NTV: van vriend naar vijand). Met behulp van beelden van een verborgen camera toont de documentaire op twijfelachtige wijze aan dat Razvozzjajev met andere Linkse Frontlieden Sergej Oedaltsov en Konstantin Lebedev aanzet tot rellen en ordeverstoring. De geheime beelden zouden de activisten tonen in gesprek met Givi Targamadze, een van de leiders van de Georgische Rozenrevolutie in 2003. Het gespreksonderwerp zou een putsch op president Poetin zijn geweest. Oedaltsov en Razvozzjajev doen de beelden af als onzin en Russische bloggers toonden aan dat bepaalde fragmenten verschillende keren te zien zijn, maar dan met andere ondertitels.

Terug naar de kelder. Mensenrechtenactivisten die met de man hebben kunnen spreken, beweren dat Razvozzjajev werd gemarteld en bedreigd. Zijn vastgebonden handen en voeten werden met behulp van een ketting met elkaar verbonden, waardoor hij bijna drie dagen in dezelfde gebogen houding werd gedwongen. Hij kreeg geen eten, mocht niet naar het toilet, werd mishandeld en bedreigd. “Je bent hier op een wetteloze plek, niemand weet dat je nu hier bent, morgen ben je een naamloze put in de grond,” zouden de anonieme mannen gezegd hebben. Ze maakten hem duidelijk dat de enige weg terug op de trappen van de kelder langs een geciteerde schuldbekentenis lag. Razvozzjajev beweert dat hij gedwongen werd de door de mannen opgestelde schuldbekentenis te ondertekenen en voor te lezen in een videoboodschap (die echter nog nergens is opgedoken).

Wanneer de activist vervolgens naar Moskou wordt gebracht en overhandigd wordt aan een politie-inspecteur, is voor Razvozzjajev alles duidelijk: de gemaskerde mannen zijn veiligheidsagenten van de FSB. En ook de mensenrechtenactivisten lijken dat te suggereren. Razvozzjajev zit nu opgesloten in de Lefortovo gevangenis in Moskou, waar ook Konstantin Lebedev vastzit.

Maar de intussen erg mondig geworden oppositiebeweging liet snel van zich horen. Op 27 oktober was er een protestmars in Moskou. Het vertrekpunt was Loebjanka, het gevreesde gebouw van de geheime dienst, eindpunt werd het gebouw van de openbaar aanklager. Om de vijftig meter stapten mensen uit de massa om zich langs te kant van de weg te posteren met een bordje met opschrift “Ik ben tegen repressie en marteling.”. Eenmansacties zijn namelijk zowat het laatste toevluchtsoord van de demonstrerende oppositie, sinds Poetin astronomische boetes invoerde voor ‘illegitieme protestacties’ (cf. post Occupy, wandelingen en boetes van 1 miljoen roebel).

Beelden van een andere betoging bij het gebouw van de KGB, enkele dagen eerder: “De FSB en Openbaar Aanklager folteren mijn vrienden.” © Jevgeni Feldman / Novaja Gazeta

De oppositiebeweging lijkt overigens zijn kinderschoenen ontgroeid. Onlangs werd geprobeerd orde in de chaotische, bijzonder gedifferentieerde beweging te scheppen door middel van verkiezingen. Eerlijke verkiezingen is dan ook hét strijdpunt van die beweging en de belangrijkste eis ten aanzien van de heersende macht. In aan de verkiezing voorafgaande debatten op de liberale tv-zender Dozjd’ (Regen) konden de verschillende geregistreerde kandidaten hun ideeën uit de doeken doen. Aleksej Navalny kon met 43.723 stemmen veruit de grootste achterban achter zich scharen. Andere belangrijke oppositieleiders zoals Garri Kasparov, Ksenija Sobtsjak, Ilja Jasjin en Jevgenija Tsjirikova konden zoals verwacht ook op veel stemmen rekenen. Maar ook Razvozzjajev en Lebedev kregen als linkse krachten heel wat stemmen achter hun naam, respectievelijk 12.760 en 7.880. Of deze Koordinatsionnyj Sovjet (Coördinerende Raad) van de Russische oppositie daadwerkelijk voor meer eensgezindheid kan zorgen, valt af te wachten.

Maksim Loezjanin bekende als enige zijn schuld. © RIA Novosti / Andrej Stenin

De betoging van 6 mei op het Moerasplein naar aanleiding van de derde inauguratie van president Poetin zindert nog steeds na in Rusland.  Vele deelnemers of organisatoren gingen aan Razvozzjajev vooraf en vluchtten naar Oekraïne. Niet iedereen werd op dezelfde brutale wijze terug naar Rusland gehaald. Een voor een worden 6 mei-betogers aangepakt. Zo werd vandaag bekend dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken naast een emotionele schadevergoeding 40.000 roebel eist van Maksim Loezjanin, een betoger die het aan de stok kreeg met enkele agenten, en de eerste beschuldigde die aan de beurt komt. Van die kleine duizend euro zouden dan nieuwe helmen en kogelvrije vesten voor vier oproeragenten gekocht kunnen worden. Loezjanin is bovendien de enige beschuldigde die meteen schuld heeft bekend.

Een hoop demonstranten zit nog steeds achter tralies in afwachting van een proces.

Edit: Loezjanin werd vrijdag veroordeeld tot vier en een half jaar strafkamp, een bijzonder strenge straf voor een man die zich coöperatief opstelt, schuld bekent en spijt betuigt in een zaak waarbij niemand echt zwaar gewond geraakte. Met Maksim Loezjanin wordt op die manier een niet mis te verstaan precedent geschapen voor de andere beschuldigden in de Moeras-/Bolotnaja-zaak. Maria Baranova, een 28-jarige journaliste en beschuldigde in dezelfde zaak, houdt haar hart vast: “Wat gebeurt er met de anderen – tien jaar cel? De kogel?” (11/11/2012)

Meer weten:

‘Homoseksuele propaganda’ in Rusland verboden

“Homoseksualiteit is niet pervers: hockey op gras en ballet op ijs, dat is pervers.” Voor deze eenmansactie (met aforisme van de grote Sovjetactrice Faina Ranevskaja) kreeg deze Sint-Peterburgse betoger een boete van 5.000 roebel. Bron: gayrussia.ru

Homoseksuelen zijn in Rusland net iets minder welkom dan in België, en daaraan werden de Russen onlangs nog maar eens herinnerd. Onder de noemer “Mars van de brandende harten” verzamelden zondag in Moskou tientallen holebi’s om te protesteren tegen het homofobe klimaat in het land. De naam van de opkomst is een reactie op uitspraken van de adjunct-directeur van de VGTRK, de Russische Radio- en Televisieomroep. De man, Dmitri Kiseljov, zei onlangs in zijn talkshow op het Eerste Kanaal dat homoseksuelen geen bloed of sperma zouden mogen geven en dat in geval van een ongeluk hun hart verbrand zou moeten worden, zodat ze niet zouden kunnen ‘verder leven in een ander lichaam’. Voor zulke uitspraken zou je bij ons wellicht je baan verliezen, in Rusland heerst een andere sfeer.

De holebi-activisten doen een systeem waarbinnen onderscheid wordt gemaakt tussen “homo’s” en “niet-homo’s” af als fascistoïde, vergelijkbaar met Nazi-Duitsland. En het onderscheid wordt wel degelijk gemaakt. In Sint-Petersburg werd eind februari een omstreden wet aangenomen die “propaganda voor homoseksualiteit en pedofilie” onder minderjarigen verbiedt. Hoewel niet nader wordt verklaard wat ‘propaganda’ juist inhoudt, stelt de wet dat publieke acties die homoseksualiteit, biseksualiteit of transseksualiteit bij minderjarigen willen ‘bevorderen’, de gezondheid en morele en geestelijke ontwikkeling van jongeren kunnen schaden en een vertekend beeld geven van de sociale gelijkwaardigheid tussen traditionele en niet-traditionele relaties.

Dat de auteur van het wetsvoorstel en lid van Kremlinpartij Verenigd Rusland Vitali Milonov nog met een been in de Middeleeuwen staat, werd helemaal duidelijk toen hij voorstelde Kozakken te gebruiken als moraalpolitie.

Uit een rondvraag van sociologen van het staatsgesubsidieerde VTsIOM blijkt, dat 86% van de Russen het verbod steunt. Maar slechts 6% zegt ooit al dit soort ‘propaganda’ tegengekomen te zijn. Homofobe gevoelens zijn de meeste Russen dus niet vreemd. Maar hoe diepgeworteld dit soort gevoelens ook kunnen zijn, voor het overgrote merendeel van de Russen is de kwestie helemaal geen belangrijk punt. Door het debat naar het politieke niveau te tillen, weet het Petersburgse stadsbestuur de aandacht af te leiden van meer actuele problemen, zoals de lage pensioenen en de hoge huurprijzen in de stad.

Een gelijkaardige wet zoals die in Sint-Petersburg werd eind vorig jaar al ingevoerd in de regio’s Rjazan en Astrachan. In Moskou ligt een voorstel op tafel om “propaganda voor seksuele betrekkingen” onder minderjarigen te verbieden. De voorzitter van het Moskouse stadsbestuur, Vladimir Platonov, benadrukt dat de wet niet enkel zal gelden voor mensen van hetzelfde geslacht en zegt te betreuren dat tegenwoordig zo hard gefocust wordt op het verschil tussen ‘traditionele’ en ‘niet-traditionele’ relaties. Volgens Platonov moet er ook op federaal niveau een zelfde wet komen.

Maar vandaag toonde het stadsbestuur zich heel wat minder tolerant. 27 Mei was een gay parade gepland in het centrum van Moskou op het Moerasplein, maar die kreeg voor de zoveelste keer op rij geen toestemming van de stad. De demonstranten werden al gauw uiteengedreven. Vandaag besliste het stadsbestuur gay parades op het Moerasplein te verbieden tot 2112, voor de komende honderd jaar dus.

Nadat holebi-activisten onder politiebegeleiding zijn weggeleid, vernielen nationalistische hooligans een bus met toevallige passanten. © Roeslan Sjamoekov / paperpaper.ru

Als holebi-activisten toch op straat komen, worden ze steevast geconfronteerd met tegenstand: van rustige, maar overtuigde Orthodoxen tot agressieve nationalisten gehuld in sportoutfits en maskers. Bovendien kan je maar beter wegblijven van niet goedgekeurde betogingen, gisteren werd namelijk de wet over de verhoogde boetes voor ‘illegitieme protesten’ goedgekeurd (cf. post hieronder). Die draconische maatregel moet president Poetin en zijn nieuwgevormde regering helpen de oppositie onder controle te krijgen.

Occupy, wandelingen en boetes van 1 miljoen roebel

#OccupyAbaj                                                                                   © Jevgeni Feldman / Novaja Gazeta

Na de ‘Mars der Miljoenen’ volgden enkele wandelingen, een optocht geleid door belangrijke hedendaagse Russische schrijvers en een georganiseerd door kunstenaars. Het zijn geen betogingen of protesten, maar ‘wandelingen’: zonder slogans, zonder borden. Duizenden wandelden mee. Op sommige gelegenheden hield de politie zich merkwaardig rustig, soms werden tientallen mensen gearresteerd. De nomadische Occupy-jongeren vonden hun inspiratie bij de tot voor kort volslagen onbekende Kazachse dichter Abaj Koenanbajev  (Abay Kunanbayulı). Rond zijn standbeeld verzamelden en kampeerden dagenlang jongeren en oppositieleden, tot het plein ontruimd kon worden wegens verstoring van de openbare orde.

Mars van de schrijvers                                                                   © Jevgeni Feldman / Novaja Gazeta

De oppositie hanteert het jargon van Twitter. Zo passeerden #OccupyAbaj, #OccupySchoneVijvers, #OccupyKundrinskaja en #OccupyBarrikadnaja allen de revue. Vandaag geldt als dag negen van #OccupyArbat, de oude winkelwandelstraat in het centrum van Moskou.

Intussen zijn Aleksej Navalny, Sergej Oedaltsov (cf. post hieronder) en Ilja Jasjin (die enkele dagen later werd opgepakt) weer op vrije voeten. Onder luid applaus wandelde Navalny donderdag de gevangenispoort uit. “Met ijzeren britsen en pap zullen ze ons niet afschrikken. Ook al moeten we nog 22 keer gearresteerd worden, ik en honderden anderen zijn er klaar voor,” pochte hij.

Navalny op vrije voeten                                                            © Michail Metzel / AP

Maar dat zou dure pap kunnen worden, aangezien een nieuw wetsvoorstel ijvert voor astronomische boetes voor organisatoren en deelnemers van niet-toegestane optochten. Betogers riskeren boetes tot 1.000.000 roebel (zo’n 25.000 EUR, 200 keer meer dan vroeger) en de organisatoren zelfs tot anderhalf miljoen roebel, of 37.500 EUR. Deze draconische maatregel impliceert dat deelnemen aan een optocht een zwaarder misdrijf is dan afpersing met geweld, een boete hiervoor wordt door juridische experten van Novaja Gazeta geschat op een half miljoen roebel. De Kremlinkritische krant reageerde laconiek dat het goedkoper is een agent te besmetten met een SOA, dan mee te lopen in een betoging.

Poetin en zijn nieuwgevormde regering met Medvedev als tweede man, en de belangrijkste ministers uit de vorige regering op dezelfde strategische posten, heffen zich op die manier nog steviger in het zadel, en de mogelijkheid van zelfs maar minimale concessies lijkt volledig van de baan.

Meer weten:

Poetin III en de Mars der Miljoenen

In Moskou vond maandag de inauguratie van Poetin als nieuwe president van Rusland plaats. Zondag was er de zogenaamde “Mars der Miljoenen”. Het werden er geen miljoenen, maar enkele tienduizenden. De organisatie had maar toestemming gekregen voor 5.000 mensen en de betoging liep danig uit de hand toen de massa een brug over de Moskva-rivier wilde oversteken richting Kremlin. De oproerpolitie ging ongezien gewelddadig tekeer. Meer dan 600 mensen werden opgepakt. Volgens getuigen koos de politie willekeurig mensen uit, die ze klappen verkocht en over de grond in een politiebus sleepte.  Een of twee agenten kregen messteken.

© Anna Artem’eva / Novaja Gazeta

Volgens Poetins woordvoerder Dmitri Peskov was de politie te mild. Wat later stelde hij zijn mening bij: “Dat was nog te zacht uitgedrukt. Voor een gewonde politieagent zou je die betogers hun lever moeten uitsmeren over het asfalt.” Op internet circuleren beelden van een man die bewusteloos wordt geslagen en een (vermoedelijk zwangere) vrouw die over de grond gesleurd wordt en zonder aanleiding door een agent in de maag wordt geschopt.

© Sergej Jolkin

Voor wie de volgende dag zijn televisie aanzette om de presidentiële inauguratie te volgen, leek het erop dat de protesten voorbij waren. Maar niets is minder waar. Het centrum van de stad was maandag volledig afgezet, de metro was er gesloten. Bewoners (laat staan betogers) konden op geen enkele manier nog maar in de buurt van het Kremlin komen. Het Eerste Kanaal toonde Poetin en Medvedev afzonderlijk in hun limousine begeleid door een colonne motorfietsen en terreinwagens op weg naar het Kremlin. Een vreemd zicht, die zwarte wagens op de statige boulevards van een ontruimd Moskou. Tekenend vooral, voor de schizofrene situatie waarin het land zicht bevindt. Poetin bestijgt de troon voor de derde maal in een ceremonieel schouwspel met tsarenallures, de grote ontevredenheid bij een aanzienlijk deel van zijn bevolking negerend.

Poetin had al eerder zijn voorkeur gegeven aan Medvedev als premier tijdens zijn derde termijn, en intussen werd de voormalige president in de Staatsdoema met ruime meerderheid gestemd tot nieuwe premier. Daarmee is de postjeswissel in kannen en kruiken.

Sinds maandag ontspint zich een kat- en muisspel tussen jonge opposanten en de politie en ordetroepen. Het doet wat denken aan een nomadische Occupy-beweging. Jongeren groeperen zich via Twitter en Facebook, verplaatsen zich naar een plein of park, slaan er wat tenten op en wachten tot ze door de politie worden opgepakt of verdreven. Volgens de oppositie zijn de arrestaties onwettig. De jongeren lopen dan ook niet rond met slogans en spandoeken. Ze zijn ‘gewoon aan het wandelen’ of ‘praten’, soms met een wit lintje opgespeld (het symbool van het protest, volgens Poetin “een soort condoom”). Twee van de belangrijkste oppositieleiders, Sergej Oedaltsov en Aleksej Navalny, werden opgepakt en blijven voor 15 dagen aangehouden, maar hun leiderschap is momenteel niet nodig voor de jongeren om zich te blijven organiseren. Oedaltsov liet wel vanuit zijn cel weten dat hij een volgende grote actie plant op 12 juni.

Meer weten:

1 mei

Gisteren was het ook in Rusland 1 mei. Op de Dag van de Arbeid vinden in Moskou traditioneel een heleboel optochten plaats: verschillende groepen van allerlei slag en politieke overtuiging komen op straat. Een week voor de inauguratie van de ‘nieuwe’ president, liep de tandem Medvedev/Poetin mee aan het hoofd van de optocht van de vakbonden en Verenigd Rusland.

© Jevgeni Feldman / Novaja Gazeta

Een groot deel van de oppositie (die van “Voor Eerlijke Verkiezingen”) spaart zijn krachten voor de “Mars der Miljoenen”. Zes mei, de dag voor Poetins inauguratie, hopen zij namelijk tienduizenden mensen op straat te krijgen (miljoenen lijkt nogal onrealistisch). Een laatste gebalde vuist naar het Kremlin. Of ze de opkomst van zo’n 150.000 demonstranten van gisteren zullen kunnen evenaren (hoewel verschillende media berichten over betaalde deelnemers) is onwaarschijnlijk, maar als ze evenveel mensen weten op te trommelen als in december vorig jaar, toen de protestbeweging hoogtij vierde, komen ze in de buurt. Het zou een krachtig signaal kunnen worden voor Poetin dat zijn nieuwe, derde termijn niet vlekkeloos zal verlopen zonder toegevingen en hervormingen. Een lage opkomst zou dan weer de doodssteek kunnen betekenen.

Sergej Oedaltsov, hoofd van het Linkse Front en drijvende kracht achter de “Mars der Miljoenen”, heeft een rechtszaak aan zijn been. Hij zou een lid van de pro-Kremlinbeweging  “Jonge Garde” geslagen hebben tijdens een betoging tegen de oprichting van een NAVO-basis. De politicus ontkent en veroordeelt de zaak als een typische provocatiestrategie.  De kans is dus bestaande dat Oedaltsov zijn “Mars” in de rechtszaal zal doorbrengen.

Zeven mei is een grote flashmob gepland, met de bedoeling zo veel mogelijk mensen te overtuigen een wit lintje te dragen om hun ontevredenheid met Poetins herverkiezing uit te drukken. Door zonder slogans en spandoeken op straat te komen, is geen toestemming nodig van de overheid. In het verleden werden anderzijds al vaak eenzame betogers opgepakt.

Ondertussen hebben Oleg Sjejin (cf. twee vorige posts) en zijn medestanders na veertig dagen de hongerstaking opgegeven. De klacht die hij indiende bij de rechtbank wordt bekeken, maar het is onwaarschijnlijk dat de ex-kandidaat-burgemeester gelijk krijgt.

Dag 35 en de nieuwe voedingsbodem van het protest

© Ramil Sitdikov / RIA Novosti

De situatie in Astrachan (cf. hieronder) is ondertussen een zaak van nationaal belang geworden. Naast de trieste realiteit ook een symbolische strijd. De golf van protest die Rusland kende in december van vorig jaar, leek volledig teruggetrokken, maar kent nu zijn wedergeboorte in de zuidelijke stad. Duizenden mensen (uit twee kampen) kwamen er de voorbije dagen op straat, naar verluidt ongezien in de stad.

Oleg Sjejin heeft intussen al meer dan een maand geen hap meer binnengespeeld. Onlangs diende hij toch een klacht in bij de rechtbank. Eerder deze week behaalde hij een kleine overwinning: Vladimir Tsjoerov, de beruchte voorzitter van de Centrale Kiescommissie, toonde zich bereid met hem (de hele nacht) rond te tafel te zitten en de beelden van de overtredingen in de kieslokalen te bekijken.

Tsjoerov goochelt met cijfers © Konstantin Koekso / Kommersant

De voorzitter erkende dat in 128 van de 202 stemlokalen overtredingen te zien waren, maar geen mensen met meerdere stembiljetten of verwisseling ervan. Het gaat volgens hem dan ook om ‘procedurefouten’, waardoor hij de verkiezing niet ongeldig kan verklaren. Daarop besloot de ex-kandidaat-burgemeester door te gaan met hongerstaken. Hij zal zijn actie enkel stoppen wanneer de Kiescommissie of de regionale rechtbank de verkiezingen illegitiem verklaart of wanneer de zittende burgemeester van Astrachan instemt met herverkiezingen. Gisteren vroeg ook zijn eigen partij, Rechtvaardig Rusland, Sjejin de hongerstaking te beëindigen. De eerste zitting van de rechtbank volgt pas 26 april.

Door de uitspraak van de Kiescommissie wordt de kans dat hij zijn gelijk haalt bij de rechtbank alleen maar kleiner. Maar toch is de overwinning van Sjejin groot. In Rusland zijn alle ogen op hem gericht. Vladimir Poetin heeft tot nu toe elke stem van protest consequent genegeerd. Manifestaties krijgen geen officiële toestemming, waardoor de oppositieleden binnen de kortste keren in een politiebus worden gegooid. Maar wat met Sjejin? Wat zal er gebeuren in het tragische geval dat hij zich uithongert tot hij sterft?

Astrachan heeft zich opgeworpen als nieuwe en misschien zelfs meer vruchtbare voedingsbodem voor het protest tegen de partij van “dieven en oplichters” en de Poetin/Medvedev tandem.

Meer weten: